Máy tính đang dùng bình thường bỗng chạy chậm hẳn, quảng cáo bật lên liên tục, file lạ xuất hiện trong máy… Nhiều người nghĩ máy đã cũ hoặc ổ cứng sắp hỏng, nhưng đó cũng có thể là dấu hiệu máy tính đã nhiễm virus, mã độc. Nhận biết sớm và xử lý đúng cách sẽ giúp giữ an toàn cho dữ liệu của bạn.
Dấu hiệu nhận biết máy tính nhiễm virus, mã độc
Dấu hiệu dễ thấy nhất là máy chạy chậm bất thường dù bạn không mở thêm phần mềm nào. Quạt kêu to, máy nóng, ổ cứng hoạt động liên tục. Nếu máy trước đây vẫn chạy ổn mà nay chậm hẳn, bạn nên nghi ngờ có phần mềm lạ đang chạy ngầm. Bài viết về máy tính chạy chậm sau một thời gian sử dụng đã hướng dẫn cách kiểm tra từng bước, bạn có thể đối chiếu trước khi kết luận máy nhiễm virus.
Quảng cáo bật lên liên tục, trình duyệt tự mở trang lạ hoặc trang chủ trình duyệt bị đổi mà bạn không hề chỉnh, là dấu hiệu khá rõ. File lạ xuất hiện trên màn hình desktop, trong thư mục tải về, hoặc file của bạn bỗng đổi tên, không mở được, cũng là dấu hiệu cần chú ý. Ngoài ra, nếu bạn bè nhận được email hoặc tin nhắn lạ gửi từ tài khoản của bạn mà bạn không hề gửi, rất có thể tài khoản đã bị lộ.
Máy tính thường nhiễm virus, mã độc từ đâu?
Con đường phổ biến nhất là file đính kèm trong email lạ và đường link trong tin nhắn, bình luận trên mạng xã hội. Chỉ cần mở nhầm một file đính kèm giả dạng hóa đơn hay thông báo trúng thưởng, mã độc đã có thể chạy trên máy. Phần mềm tải từ nguồn không rõ, phần mềm lậu, phần mềm “crack” để dùng miễn phí cũng là nguồn lây rất thường gặp, vì các bản này thường bị chèn thêm mã độc trước khi phát tán.
USB lạ cắm vào máy, quảng cáo giả dạng nút tải về trên trang web, hoặc đường link rút gọn không rõ đích đến cũng có thể đưa mã độc vào máy. Vì vậy, thói quen quan trọng nhất là dừng lại một nhịp trước mỗi lần bấm: kiểm tra xem đường link, file đính kèm có thật sự đến từ người quen, từ trang chính thức hay không.
Cách xử lý an toàn từng bước
Bước 1: Ngắt mạng và dừng sử dụng các tài khoản quan trọng. Khi nghi ngờ máy nhiễm mã độc, hãy ngắt kết nối WiFi hoặc rút dây mạng trước. Việc này giúp mã độc khó gửi dữ liệu ra ngoài hay tải thêm mã độc khác về. Trong lúc này, tránh đăng nhập tài khoản quan trọng trên chính máy đang nghi nhiễm.
Bước 2: Sao lưu dữ liệu quan trọng. Trước khi quét hay dọn dẹp sâu, hãy sao lưu tài liệu, ảnh, dữ liệu làm việc quan trọng sang USB hoặc ổ cứng ngoài. Một số mã độc có thể làm hỏng hoặc mã hóa file, nên có bản sao lưu trước là cách giảm thiệt hại. Cách sao lưu an toàn đã được hướng dẫn trong bài viết về sao lưu dữ liệu trước khi mang máy tính đi sửa.
Bước 3: Quét toàn bộ máy bằng phần mềm diệt virus đã cập nhật. Mở phần mềm diệt virus đang cài trên máy, cập nhật lên phiên bản mới nhất rồi chạy chế độ quét toàn bộ hệ thống. Hãy để máy quét xong hoàn toàn rồi mới làm theo hướng dẫn xử lý của phần mềm. Nếu máy chưa có phần mềm diệt virus, hãy tải từ trang chính thức của hãng trên một máy khác sạch, hoặc nhờ người có chuyên môn hỗ trợ, tránh tải từ trang lạ vì chính file tải về có thể chứa mã độc.
Bước 4: Gỡ các phần mềm lạ và dọn trình duyệt. Vào danh sách phần mềm đã cài, gỡ những phần mềm bạn không nhớ mình đã cài, nhất là các phần mềm xuất hiện gần thời điểm máy bắt đầu có dấu hiệu lạ. Trong trình duyệt, gỡ tiện ích mở rộng lạ và đặt lại trang chủ, công cụ tìm kiếm về mặc định.
Bước 5: Cập nhật hệ điều hành và đổi mật khẩu quan trọng. Sau khi quét sạch, cập nhật hệ điều hành và trình duyệt lên bản mới nhất để vá các lỗ hổng bảo mật. Sau đó, đổi mật khẩu email, tài khoản ngân hàng và mạng xã hội, ưu tiên đổi trên một thiết bị khác sạch và bật xác minh hai bước nếu tài khoản hỗ trợ. Đây là bước nhiều người bỏ qua, nhưng mã độc thường đã kịp lấy cắp mật khẩu trước khi bị phát hiện.
Bước 6: Nếu vẫn không sạch, cân nhắc cài lại hệ điều hành. Một số mã độc ẩn sâu, quét nhiều lần vẫn không hết, máy vẫn chậm và còn dấu hiệu lạ. Khi đó cài lại hệ điều hành là cách xử lý triệt để nhất, nhưng sẽ xóa toàn bộ dữ liệu trên ổ hệ thống, nên bắt buộc phải sao lưu dữ liệu quan trọng trước. Nếu không chắc tự làm được, nên nhờ thợ có chuyên môn.
Phòng tránh tái nhiễm sau khi đã xử lý
Sau khi máy đã sạch, giữ thói quen cập nhật hệ điều hành và phần mềm diệt virus thường xuyên. Không mở file đính kèm hay đường link từ người gửi lạ, dù nội dung nghe có vẻ gấp gáp. Chỉ tải phần mềm từ trang chính thức của nhà phát hành, không dùng phần mềm lậu hay bản “crack”. Dùng mật khẩu khác nhau cho các tài khoản quan trọng và bật xác minh hai bước. Với USB lạ, hãy quét trước khi mở file bên trong.
Khi nào nên mang máy đi kiểm tra?
Nếu bạn đã quét virus, gỡ phần mềm lạ mà máy vẫn chậm, vẫn còn quảng cáo lạ, file vẫn không mở được, hoặc máy tự tắt, tự khởi động lại giữa chừng, hãy mang máy đi kiểm tra. Bài viết về máy tính tự tắt, tự khởi động lại giữa chừng đã nêu các nguyên nhân thường gặp, nhưng khi đã nghi nhiễm mã độc mà tự xử lý không dứt điểm, việc để thợ kiểm tra sâu sẽ an toàn hơn. Nhớ sao lưu dữ liệu quan trọng trước khi mang máy đi.
Kết luận
Virus, mã độc không phải chuyện xa lạ, máy tính nào cũng có thể gặp nếu chủ quan. Nhận biết sớm, sau đó xử lý theo từng bước — ngắt mạng, sao lưu dữ liệu, quét virus, dọn trình duyệt, cập nhật và đổi mật khẩu — sẽ giúp bạn kiểm soát được tình hình. Quan trọng nhất vẫn là thói quen phòng tránh hằng ngày: chỉ tải phần mềm từ nguồn chính thức, cảnh giác với link và file đính kèm lạ.
Liên hệ:
Fanpage: Máy tính – Camera CưÊBur
Địa chỉ: Xã Cuebur, Tỉnh Đăk Lăk
SDT/Zalo: 0919908609
