Có một cuộc gọi mà gần như gia đình nào cũng sợ: đầu dây bên kia là giọng con, giọng em, giọng người thân — hoảng hốt, nói đang gặp rắc rối và cần chuyển tiền gấp, “không còn thời gian đâu”. Trước đây, nghe đúng giọng người quen là đủ tin. Bây giờ thì chưa đủ nữa.
Theo Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), báo cáo tội phạm Internet năm 2025 lần đầu tiên trong gần 25 năm có hẳn một mục riêng về trí tuệ nhân tạo. Trong năm 2025, trung tâm tiếp nhận khiếu nại tội phạm mạng IC3 của FBI ghi nhận 22.364 đơn khiếu nại liên quan tới AI, với thiệt hại gần 893 triệu USD. Tổng thiệt hại tội phạm mạng của cả năm là 20,877 tỉ USD trên hơn 1 triệu đơn. Con số gắn với AI chỉ đếm những đơn mà nạn nhân có nhắc tới AI, nên thực tế có thể còn cao hơn — nhiều người bị lừa bằng giọng giả mà không bao giờ biết giọng đó là giả.
Điều đáng chú ý là kẻ gian không cần thuyết phục bạn tin một người xa lạ. Chúng chỉ cần khiến bạn tin rằng người đang cầu cứu chính là người thân của bạn. Báo chí Việt Nam gần đây nêu một tình huống minh họa quen thuộc: một cuộc gọi video hiện đúng khuôn mặt “em trai”, giọng nói cũng quen thuộc, kể đang gặp rắc rối và cần chuyển gấp 20 triệu đồng, liên tục giục vì hết thời gian. Bài báo nói rõ đó là tình huống minh họa, nhưng kiểu lừa dựa vào khuôn mặt, giọng nói và yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp thì đã được cơ quan chức năng cảnh báo nhiều lần.
Vì sao giọng giả lại nguy hiểm đến vậy? Vì nguyên liệu để làm ra nó ở ngay quanh ta: một đoạn video ngắn, một buổi livestream, một clip đăng công khai trên mạng xã hội cũng đủ làm mẫu giọng. Một nghiên cứu của McAfee, được trích trong nghiên cứu của Cảnh sát Dubai công bố tháng 10/2026, cho thấy chỉ 3 giây mẫu âm thanh đã đủ để tạo ra bản sao giọng nói giống ít nhất 85% giọng thật. Kẻ gian còn có thể chỉ cho khuôn mặt xuất hiện vài giây rồi viện lý do mạng yếu, camera hỏng để khỏi lộ sơ hở.
FBI cũng ghi nhận nhóm dễ tổn thương nhất: nạn nhân từ 60 tuổi trở lên gửi 3.143 đơn khiếu nại liên quan AI trong năm 2025, thiệt hại khoảng 352,5 triệu USD. Riêng chiêu giả người thân gặp nạn để xin tiền khẩn cấp đã gây thiệt hại trên 5 triệu USD trong năm. Đây là lý do bài viết này không chỉ dành cho người trẻ rành công nghệ, mà cần được chia sẻ cho cả bố mẹ, ông bà trong nhà.
Vậy phải làm gì khi nhận một cuộc gọi như vậy? Có 3 bước, và bước nào cũng đơn giản:
- Dừng lại — coi sự gấp gáp chính là dấu hiệu cảnh báo. Kẻ gian luôn giục chuyển ngay, không cho thời gian suy nghĩ. Người thân thật đang gặp chuyện sẽ hiểu nếu bạn nói “để em gọi lại ngay”.
- Gọi lại bằng số mình đã lưu — không dùng số hay đường link người gọi đưa. Đây là bước quan trọng nhất, được FBI và Cảnh sát Dubai nhắc đi nhắc lại: đừng dùng chính kênh đang bị nghi ngờ để xác minh nó. Cúp máy, mở danh bạ, gọi lại số của người thân mà bạn đã lưu từ trước. Nếu là người thật, bạn sẽ gặp đúng người đó.
- Hỏi mật khẩu gia đình — một từ bí mật chỉ người nhà mới biết. FBI khuyên mỗi gia đình nên đặt trước một từ hoặc cụm từ bí mật để xác minh danh tính trong tình huống khẩn cấp. Chỉ cần người gọi không trả lời được là đủ dừng giao dịch ngay. Hãy đặt mật khẩu này tối nay, khi cả nhà còn bình tĩnh — đừng đợi tới lúc hoảng mới nghĩ ra.
Ngoài ra, có vài thói quen nhỏ giúp giảm nguy cơ: hạn chế đăng video có giọng nói rõ của người thân ở chế độ công khai; không bấm vào đường link lạ trong tin nhắn xin tiền; và tuyệt đối không đọc mã xác thực (OTP) cho bất kỳ ai qua điện thoại.
Nếu lỡ chuyển tiền rồi, hãy gọi ngay cho ngân hàng của mình qua số tổng đài chính thức in trên thẻ hoặc trên website của ngân hàng để nhờ hỗ trợ, đồng thời trình báo cơ quan công an nơi gần nhất. Càng sớm càng tốt — thời gian là yếu tố quyết định khả năng thu hồi.
Công nghệ AI không xấu — nó chỉ làm cho một chiêu lừa cũ trở nên giống thật hơn. Phòng được hay không không nằm ở việc bạn có nhận ra giọng giả hay không, mà nằm ở một thói quen duy nhất: chuyện tiền nong thì luôn xác minh lại bằng một kênh khác, trước khi bấm chuyển.
